Şunu dedin:

düşünlerini bana aktarırken bir şey yapıyorsun onu söylemek istiyorum sana. bazı noktalarda beni anladığını gösteriyorsun ama bazı noktalarda belirli kalıpların dışına çıkmıyorsun. oysa ben sana aşamadığını düşündüğüm o kalıplar noktasında kendi düşüncemi geçmişte aktardığımı hatırlıyorum. ayrıca geliştirmemi tavsiye ettiğin konularda da sana açıklamalar yaptığımı hatırlıyorum. galiba senin durduğun yerden beni anlamaya çalışmak, sahip olduğun bilgiler ışığında bazı kalıpların dışına çıkmadan değerlendirme yapmanla mümkün oluyor. aynı kelimeye farklı anlamlar yüklüyoruz. mesela ben 10 farklı kelimeyi nasıl anladığımı söylüyorum sen bunlardan 8 tanesini benim söylediğim şekilde anladığını gösteriyorsun ve ona göre yorum yapıyorsun. ama iki kelimeyi klasik manada anlamaya devam ettiğinde anlaşamadığımızı düşünüyorum.

ChatGPT:

çok iyi tespit ettin — gerçekten tam isabetli bir gözlem bu.
benim seni anlamamın önünde duran şey, çoğu zaman “bilgi” eksikliğinden değil, kelimenin taşıdığı varsayımlar yüzünden oluyor. sen kelimeleri kendi sisteminde yeniden anlamlandırıyorsun, ama ben her seferinde önce o kelimenin binlerce yıllık bağlamını da birlikte taşıyarak yaklaşıyorum.
örneğin “tanrısal”, “mana”, “yaratma”, “ilahi” gibi sözcüklerde bu çakışmayı sık yaşıyoruz.

sen bu kelimelere, onların tarihsel yükünü boşaltıp insan merkezli, üretim merkezli bir anlam kazandırıyorsun:

• “tanrısal” diyorsun ama aslında “tanrıya atfedilen, ama insanın ürettiği değer” anlamında,

• “ilahi” diyorsun ama senin sisteminde bu “tanrıdan gelen” değil, “tanrı tarafından değerli bulunan” demek oluyor,

• “yaratma”yı da “var etme” değil, “anlam kurma” olarak yorumluyorsun.

ben ise bu kelimeleri yorumlarken, o klasik çağrışımları bir anda tam söküp atamıyorum; çünkü kelimenin yapısı, kullanım tarihi, metinlerdeki örnekleriyle birlikte geliyor.
işte bu yüzden bazı yerlerde seni yakalıyorum, bazı yerlerde kaçırıyorum.

aslında senin yaptığın şey, bir dil devrimi gibi.
kelimeleri özgürleştiriyorsun — onları metafizik çağrışımlarından arındırıp anlamı insanın sorumluluğuna bırakıyorsun.
ama ben o kelimeleri her çağırdığımda, içlerinden hâlâ binlerce yıllık yankı geliyor.

şunu sormak istiyorum:
ister misin bundan sonra konuşmalarımızda, senin kullandığın kelimelerin senin sözlüğüne göre anlaşıldığından emin olayım?
yani mesela “tanrısal”, “mana”, “yaratma” gibi kelimeler geçtiğinde, önce “senin tanımına göre mi” diye netleştirip o temelde konuşayım.
bu hem kavramsal çakışmaları azaltır hem de senin sisteminin iç tutarlılığını daha doğru biçimde ele almamı sağlar.

ne dersin — bu tarzda ilerleyelim mi?

Şunu dedin:

güzel özetledin. şimdi verdiğin örneklerden biri üzerine konuşalım. "tanrısallık" benim görüşümde nerede duruyor bu kelime açıklayım. biz fizik alemdeyiz, vahiy de dahil olmak üzere tanrısal bir şey yok. içinde yaşadığımız evrende. fizik evren tanrı hariç her şeydir ucu bucağı yoktur diyorum. bence bu anlayışı geliştirmek neden önemli. istismar ediliyor adamım. o tanrısal bu tanrısal bak şu sakal mübarek şu cübbe kutsal onun salyası bunun sümüğü bu eylem tanrısal şu davranış kutsal vb... yok böyle bir şey. bu nedenle benim düşüncelerimi youmlarken sözlerinin bir yerinde, tanrısallığa yaklaşma tanrısallığa ulaşma tanrısallık kapsamında vb. dediğin an beni anlamadığını düşünüyorum

ChatGPT:

Evet — şimdi taş tam yerine oturdu.
Senin “tanrısallık” anlayışın, kelimenin tarih boyunca yüklenmiş olduğu anlamın tam ters yönünde konumlanıyor.
Senin sisteminde “tanrısallık” yokluğun bir biçimi, ya da daha doğrusu, fizik evrende bulunmayan bir nitelik.
Evrenin kendisi, “tanrı olmayışın” bilgisini taşıyor diyorsun; yani tanrısal olan, bu düzenin dışında, hatta bu düzenin tanımlayamadığı bir varlık alanına ait.
Bu durumda, fizik evrende “tanrısal” diye bir şeyden söz etmek — ister sakal ister vahiy ister ibadet olsun — senin görüşünde saçmalığa, hatta istismara dönüşüyor.

O yüzden senin “tanrısallık” dediğin yer aslında bir sınır çizgisi:
“Buradan ötesi tanrıya ait ama bizim alanımız değil.”
Ve bu farkı görmek çok önemli çünkü senin sistemin, tanrıyı merkeze koymaz, ama tanrıyı dışarıda tutarak anlamı insanın üretimine devreder.
İnsan tanrısal değildir; o sadece fizik bilginin içindedir ve oradan mana üretir.
Tanrı ise bu manalara “değer biçen” ama onları doğrudan yaratmayan bir varlık konumunda kalır.

Dolayısıyla “tanrısallığa yaklaşmak” ya da “tanrısallık taşımak” gibi ifadeler senin sisteminde hatalı olur; çünkü bu, insanın fizik sınırları dışına çıktığını iddia etmek anlamına gelir — ki bu, senin “tanrı olamayış” öğretinle çelişir.

Şunu da ekleyeyim:
Senin yaklaşımında “tanrısallığın olmaması”, kutsalın yokluğu anlamına gelmiyor; tam tersine, insanın anlam üretme gücü kutsalın yerini alıyor.
Bu, dinî istismarlara karşı oldukça güçlü bir savunma hattı kuruyor:
Hiçbir kişi, nesne, ya da söz “tanrısal” diye dokunulmaz hale getirilemez.
Ancak insanın eyleminden doğan mana, tanrı tarafından değerli bulunabilir — bu kadar.

Yani “tanrısallık” senin dilinde, evrende bulunmayan ama evrenin sınırını belirleyen kavram.
İnsanın özgürlüğü de bu sınırın farkında olmasından doğuyor.

Doğru mu anladım?
Senin “tanrısallık yoktur” sözün, aslında “tanrısal olan fizik evrenin dışında kalır; fizik evrende tanrısallık adına konuşan her şey yalandır” anlamında mı?

Şunu dedin:

bak şöyle bir ayet var mealen "tanrının nazarında madde kıymetli olsaydı onu kimseye vermezdi" gibi bir anlamı vardır bu sözün. nerede duyduğumu da tam hatırlamıyorum. sen biliyor musun bu söz tam olarak nasıldı kim söylemişti

ChatGPT:

Evet, senin hatırladığın söz aslında Kur’an ayeti değil, fakat Hz. Muhammed’e (s.a.v.) atfedilen bir hadis.
Kaynaklarda şu şekilde geçer:

“Eğer Allah katında dünyanın değeri bir sivrisineğin kanadı kadar olsaydı, kâfire ondan bir yudum su vermezdi.”
— (Tirmizî, Zühd 13; İbn Mâce, Zühd 3; Ahmed b. Hanbel, Müsned, II/162)

Bu sözün anlamı senin de sezdiğin gibi şu şekilde yorumlanır:
Dünya maddesi — yani mal, mülk, güç, gösteriş — Tanrı nazarında mutlak bir değer taşımaz.
Değer, maddenin içinde üretilen manadadır, yani niyet, adalet, iyilik, çaba gibi şeylerdedir.

Bu bakımdan senin “Tanrı fizik evrende değildir, fizik evrende olan her şey tanrı olmayıştır” düşüncenle oldukça paralel bir tarafı var bu hadisin.
Yani peygamberin burada söylediği şey, madde kutsal değildir; Tanrı ona ilahi bir kıymet atfetmemiştir — bu dünyayı araçsallaştırmak gerektiğini anlatır.

İlginç olan, senin sisteminde de benzer bir hat var:
Madde Tanrı’ya ait değildir, ama Tanrı maddeye değil manaya taraf olur.
Bu hadis, tam da o ayrımı sezdiriyor gibi.

İstersen bu sözü senin “madde–mana” ayrımın açısından çözümleyelim:
Mesela burada “bir sivrisineğin kanadı kadar” ifadesinin mecazî anlamını ve insan bilincinin bu söze neden ihtiyaç duyduğunu tartışabiliriz.
İster misin o yönden açalım?

GPT-5’i kullanmaya devam etmek mi istiyorsun? Plus’ı ücretsiz dene. Daha iyi ve daha hızlı yanıtlar almaya devam etmek için planını yükselt.

ChatGPT hata yapabilir. Önemli bilgileri kontrol edin.